จังหวัดพิษณุโลกเป็นพื้นที่จังหวัดที่มีสินค้าที่ผลิตจากชุมชน หมู่บ้าน อำเภอ หลายชนิดด้วยกัน เพราะพิษณุโลกมีศักยภาพในด้านเศรษฐกิจสูง ซึ่งสามารถนำสินค้าในท้องที่ออกจำหน่ายแข่งขันในตลาดทั่วไปได้อย่างมั่นใจ เพราะมีคุณภาพและประสิทธิภาพ ผ่านการรับรองจากหน่วยงานของรัฐ จนเป็นที่ยอมรับของคนทั่วไป
โดยในพื้นที่ อ.ชาติตระการ จ.พิษณุโลก มีสินค้าโอทอปที่เป็นที่ยอมรับมานาน คือ ผลิตภัณฑ์ ไม้กวาดบ้านนาจาน ซึ่งตั้งอยู่บ้านเลขที่ 77 ม.4 ต.ชาติตระการ จ.พิษณุโลก โดยมีนางอิด ด่านทิม อายุ 47 ปี เป็นประธาน นายพาย พงษ์พานทอง รองประธาน นายสนธิ์ ยาจำปา เลขานุการ นายเลื่อน รอดพ่าย เหรัญญิก นายฤทธิ์รอด โคกน้อย ปฏิคม โดยสมาชิกทุกคนส่วนมากจะมีอาชีพหลักทำนา ทำไร่ หลังว่างเว้นก็จะมาช่วยกันทำไม้กวาด เพื่อหารายได้เสริมให้กับครอบครัว
นางอิด กล่าวว่า เริ่มแรกก่อนตนจะมาเป็นประธาน มีบิดาเป็นผู้ก่อตั้งกลุ่มสมาชิกไม้กวาดบ้านนาจาน ตั้งแต่ปี 2516 มีสมาชิกครั้งแรก 30 คน ตนเองยังทำไม้กวาดไม่เป็นเลย เมื่อเห็นบิดาทำไม้กวาดทุกวัน จึงได้ฝึกหัดลองทำบ้าง และเป็นการช่วยบิดาอีกแรง จนสามารถทำไม้กวาดได้เอง จึงร่วมกับกลุ่มช่วยกันผลิตไม้กวาดอย่างเป็นล่ำเป็นสันตลอดมา หลังจากบิดาเสียชีวิต ตนจึงได้ดูแลกลุ่มไม้กวาดบ้านนาจานด้วยตนเอง และสมาชิกได้เลือกให้เป็นประธานกลุ่ม เพื่อดูแลในการผลิตไม้กวาดของกลุ่มตั้งแต่นั้นมา
สำหรับวัสดุอุปกรณ์ในการผลิตไม้กวาดนั้น มีส่วนประกอบหลายอย่าง มี ต้นดอกหญ้าไม้กวาด ด้ามที่ทำจากหวาย เส้นหวายที่นำมารัด น้ำยาง วัสดุทุกอย่างหาได้ในพื้นที่ อ.ชาติตระการ โดยมีการรับซื้อมาจากชาวบ้าน ที่เข้าไปหาและนำมาขาย ซึ่งเริ่มจากต้นดอกหญ้าไม้กวาด จะมีการซื้อมาเก็บเอาไว้ เพราะจะขึ้นมาช่วงเดือนมกราคม-มีนาคม ทุกปี หลังจากเดือนเมษายนไปแล้ว ต้นดอกหญ้าเริ่มแห้งและถูกไฟป่าไหม้ การรับซื้อแต่ละครั้ง จะมีแบบต้นดอกหญ้าสด มัดละ 23 บาท โดยใช้วิธีวัดวงรอบมัดดอกหญ้าไม้กวาด 1 ฟุต หรือ 12 นิ้ว ส่วนดอกหญ้าไม้กวาดแห้ง มัดละ 35 บาท ซึ่งคนขายทุบดอกออกแล้ว ถ้านำมาใช้ประโยชน์ 1 มัดหรือ 1 กำ ดอกหญ้าไม้กวาดสด จะต้องนำมาตากแดดให้แห้งเสียก่อน
แต่ต้องใช้เวลาอีกหลายวันกว่าดอกจะแห้ง ทำให้เสียเวลาในการนำไปผลิต จึงนิยมซื้อแบบแห้งจะดีกว่า เพราะแบบแห้ง 1 มัดจะผลิตไม้กวาดได้ 3 อัน ส่วนแบบแห้งนำไปตากแดด ใช้เวลา 4-5 วัน และต้องมาทุบดอกอกเอง สามารถนำมาผลิตไม้กวาดได้เพียง 2 อันเท่านั้น โดยจะนำมาเด็ดออกจากก้าน ก่อนจะนำมาผูกมัดเป็นไม้กวาด จะต้องมีการคัดแยกดอกไม้กวาดเป็น 3 ส่วน คือ ส่วนดอกที่ยาวสุด ดอกยาวขนาดกลาง และดอกที่สั้นสุด ส่วนการทำไม้กวาดต้องใช้ดอกหญ้าแบบสั้นสุดเริ่มก่อน ต่อจากนั้นจะเป็นแบบยาวขนาดกลาง และส่วนดอกหญ้าที่ยาวสุดจะใช้มัดและสานเป็นขั้นตอนสุดท้าย
ในแต่ละครั้งจะต้องผ่าหวายเป็นเส้นเล็กๆ ใช้มัดหรือสานเป็นไม้กวาด ช่วงหลังหาหวายยากมากขึ้น จึงนำเส้นพลาสติกมาทดแทน โดยฉีกเป็นเส้นเล็กนำมารัดแทนเส้นหวาย ส่วนด้ามจับจะใช้หวายยาวประมาณ 4 ฟุต ช่วงหลังหายากเพราะเป็นของป่าเจ้าหน้าที่เข้มงวด หลังจากทำไม้กวาดเสร็จจะนำน้ำยาง ซึ่งได้จากต้นยางนามาทาที่บริเวณเส้นหวายที่สานเอาไว้ เพื่อเกาะติดกับดอกหญ้าไม้กวาดแน่นขึ้น การผลิตไม้กวาดแต่ละอันต้องใช้เวลา 30 นาที อย่างช้า 40 นาที สามารถผลิตได้ 150-200 อัน ต่อวัน หากสมาชิกมาช่วยกันทำจำนวนหลายคน เพราะแต่ละคนจะสามารถทำได้วันละ 15-20 อัน ขึ้นอยู่กับความสามารถและชำนาญของแต่ละคน
ปัจจุบันทางกลุ่มไม้กวาดบ้านนาจาน มีปัญหาเกี่ยวกับเงินทุน เพราะต้องมีการซื้อวัสดุมาเก็บไว้ในช่วงฤดูเก็บเกี่ยวดอกหญ้า เส้นหวาย ช่วงหลังมีหน่วยงานที่เห็นความสำคัญช่วยเหลือด้านการเงิน โดยมีพัฒนาชุมชนอำเภอมอบเงินให้เปล่า 10,000 บาท และเงินกู้ยืมไม่มีดอกเบี้ยจาก อบต. 20,000 บาท แต่ถ้าส่งเงินต้นช้ากว่ากำหนดก็จะเสียดอกเบี้ยเช่นกัน ส่วนผลิตภัณฑ์ไม้กวาดที่ผลิตเสร็จแล้ว จะมีพ่อค้าสั่งให้นำไปส่งตามที่ต่าง ทั้งในพื้นที่ จ.พิษณุโลก ส่วนต่างจังหวัดจะมารับเอง โดยจะมีการสั่งครั้งละ 1,000-2,000 อัน ขึ้นอยู่กับความสามารถของกลุ่มที่จะผลิตให้กับพ่อค้าได้ ช่วงหลังจะมีปัญหาเกี่ยวกับวัสดุผลิตมีน้อย ไม่สามารถทำส่งให้ลูกค้าทันเวลา ทุกวันนี้ผลิตขายไม่ทันกับความต้องการ โดยไม้กวาด10 อัน จะมีผลได้กำไร 100 บาท
นายสมถวิล ใจจันทร์ อายุ 53 ปี อยู่บ้านเลขที่ 49/1 ม.9 ต.ป่าแดง อ.ชาติตระการ จ.พิษณุโลก สมาชิกไม้กวาดบ้านนาจาน กล่าวว่า เวลาว่างจากทำนาตนจะมาทำไม้กวาดที่กลุ่มบ้านนาจาน แต่ละวันจะทำได้ประมาณ 15-20 อัน ได้ค่าแรงอันละ 10 บาท เป็นการเพิ่มรายได้ให้กับตนเองและครอบครัว ตนคิดว่าการทำไม้กวาดจะมีรายได้ดีกว่าการทำนา หากเปรียบเทียบในพื้นที่ 1 ไร่เท่ากัน เพราะต้นดอกหญ้าไม้กวาดขึ้นง่ายไม่ต้องดูแลอะไรยุ่งยากเหมือนปลูกข้าว และปลูกครั้งเดียวเท่านั้น เพราะต้นดอกหญ้าไม้กวาดจะมีเหง้าแตกขึ้นทุกปี สามารถเก็บเกี่ยวได้มากกว่าข้าวถ้าพื้นที่เท่ากัน
สำหรับวัสดุที่ต้องซื้อมาใช้
1.ดอกหญ้าไม้กวาดแห้งมัดละ 35 บาท
2.ดอกหญ้าไม้กวาดสดมัดละ 23 บาท
3.ด้ามไม้กวาดหวายอันละ 4 บาท
4.น้ำยาง(ต้นยางนา)ลิตรละ 100 บาท
5.เส้นหวายที่นำมาสานเส้นละ 5 บาท
6.เชือกพลาสติก(ใช้แทนเส้นหวาย)มัดละ 200 บาท
ราคาจำหน่ายไม้กวาดดอกหญ้า
1.แบบใช้หวายรัด ราคา 10 อัน 400 บาท
2.แบบใช้พลาสติกรัด ราคา 10 บาท 300 บาท
3.ไม้กวาดปัดหยากไย่ ราคาอันละ 50 บาท
เบอร์โทรกลุ่มไม้กราดบ้านนาจาน 080-1099838